Logika

·         wynikanie logiczne pomiędzy zdaniami Z1 i Z2 następuje, gdy implikacja o postaci Z1 ® Z2 jest prawdą logiczną.

 „Dziś jest sobota, a w sobotę nie ma lekcji” ->  „Nie idę dziś do szkoły (na lekcje)”

Wynikanie logiczne jest szczególnym przypadkiem wynikania analitycznego. 
przykład wynikania analitycznego (które nie jest wynikaniem logicznym):

„Burek jest seterem irlandzkim” -> „Burek jest psem”

·         równoważność jest obustronnym wynikaniem; zachodzi pomiędzy zdaniami, które mają tę samą wartość logiczną (Z1 <-> Z2) <-> [(Z1 -> Z2) A (Z2 -> Z1)]

„Nieprawda, że świat jest zarazem celowy i nieskończony” <-> „Jeśli świat jest celowy, to nie jest nieskończony”

Równoważność logiczna jest szczególnym przypadkiem równoważności analitycznej.

przykład równoważności analitycznej (która nie jest równoważnością logiczną):

„W szufladzie nie ma żadnych rzeczy” <-> ”Szuflada jest pusta”

·         zdania, które wchodzą w relację wykluczania się (przeciwieństwa) nie mogą być jednocześnie prawdziwe (lecz mogą być jednocześnie fałszywe); z jednego z pary zdań wykluczających się wynika negacja zdania drugiego. Laicy pojmują często wykluczanie się jako sprzeczność.

 „Paweł uczy polskiego”   ,   „Paweł nie uczy polskiego, lecz historii”
 

Wykluczanie się logiczne jest szczególnym przypadkiem wykluczania się analitycznego.

przykład wykluczania się analitycznego (które nie jest wykluczaniem się logicznym):

 „Jan ma zaliczone trzy lata studiów”   ,   „Jan nigdy nie studiował”

·         relacja dopełniania się zdań (podprzeciwieństwa) zachodzi wtedy, gdy z negacji jednego z nich wynika logicznie drugie.

„Jeśli astrologia jest wiedzą tajemną, to nie jest nauką”   ,   „Nieprawda, że astrologia jest wiedzą tajemną, a nie nauką”

Dopełnianie się logiczne jest szczególnym przypadkiem dopełniania się analitycznego.

przykład dopełniania się analitycznego (które nie jest dopełnianiem się logicznym):

„Księgowa nie jest panną”   ,   „Księgowa to osoba stanu wolnego”

-         wnioskowanie może być poprawne materialnie (prawdziwość przesłanek) i formalnie (prawdziwość dedukcji – niezawodność – definicja cząstkowa)

-         wynikanie logiczne – taka relacja pomiędzy zdaniami, która polega na tym (w przypadku wnioskowań), że prawdziwość przesłanek gwarantuje prawdziwość wniosków (przesłanki i wnioski mogą być fałszywe)

-         aby ustalić niezawodność wnioskowania należy:

·         zwerbalizować rozumowanie i je ukompletnić (®przesłanki entymematyczne)

·         odwołać się do aparatury formalnej

·         nagiąć język potoczny do aparatury formalnej (idealizacja – np. czasu gramatycznego)

język jest nośnikiem prawdy (1) lub fałszu (0) – wartości logicznych (obiektywnych, niezależnych od ludzkiej opinii, wiedzy, sugestii) – wokół nich krąży cała teoria języka;

-          zdanie – każda taka wypowiedź i tylko taka, w której coś się twierdzi jednoznacznie (każda wypowiedź prawdziwa lub fałszywa) – z pewnymi wyjątkami:

·         zdań oznajmujących, zastępujących rozkazy

·         performatywów (zwykle pasuje do nich słowo „niniejszym” – np. formuła ślubna)

·         stwierdzeń nieokreślonych, niekompletnych

            istnieją zdania proste i złożone; żadna część zdania prostego nie jest zdaniem lub

            równoważnikiem zdania; (z)

-          nazwa – imię własne (n)

-          funktor – wyrażenie, które służy do tworzenia wyrażeń złożonych z wyrażeń prostszych (argumentów funktora); funktory zdaniotwórcze służą do tworzenia zdań z wyrażeń prostszych:

·         funktory zdaniotwórcze od argumentów nazwowych (predykaty) (z/n)

·         funktory zdaniotwórcze od argumentów zdaniowych (spójniki) (z/z)

być przekonanym (przeświadczonym), że…  <->  być gotowym uznać dane zdanie za prawdziwe

                                                               [należy pamiętać, że istnieją przekonania nieuświadomione]

x jest przekonany, że p                                <->  x jest gotów uznać zdanie „p” za prawdziwe

zbiór takich zdań nazywamy subiektywną wiedzą o świecie jednostki

źródła subiektywnej wiedzy o świecie:

-         doświadczenie (zmysłowe, introspekcja, inne(?))

-         autorytet

-         rozumowanie ® [tym właśnie zajmuje się logika]:

                                       uznajemy coś za prawdę, gdyż już wcześniej coś za prawdę uznaliśmy

                                                         V                                                       V

                                             wniosek (konkluzja)                          przesłanka

[istnieją zdania, które można uznać za prawdziwe na podstawie więcej niż jednego źródła:

Bóg istnieje -> doświadczenie mistyczne (introspekcja), autorytet, rozumowanie (np. zakład Pascala)]

problem istnienia innego jeszcze źródła subiektywnej wiedzy o świecie:

czy istnieje wiedza wrodzona?

jej koncepcje:

-         wiedza o strukturze możliwego języka ludzkiego (teoria Noama Chomsky’ego)

-         wiedza o czasie i przestrzeni

-         wiedza o dobru i złu

-         wiedza o zasadzie przyczynowości

intuicja – (definicja słownikowa) – relacja analogiczna do doświadczenia zmysłowego, występująca między umysłem a abstrakcją (obiektami takimi, jak liczby, prawdy niedostępne zmysłom, własności abstrakcyjne etc.)

intuicja – (definicja z ćwiczeń) – silne przeświadczenie, że coś jest prawdą, o niewiadomym źródle, którym może być nieuświadomiona wiedza zmysłowa ® efekt błyskawicznego przetwarzania informacji z nagromadzonej wiedzy empirycznej (olśnienie, bezpośredni wgląd)

Definicja normalna jest zdaniem złożonym z dwóch członów: definiowanego (definiendum) i definiującego (definiens), połączonych spójnikiem definicyjnym („jest to”, „to tyle, co” etc.). Dwoma głównymi typami definicji są: definicja realna i definicja nominalna.

Definicje wyraźne charakteryzują się tym, że ich definiendum zawiera tylko definiowany termin. Wszystkie pozostałe definicje to definicje kontekstowe (definicje w uwikłaniu).

Definicją cząstkową jest zdanie lub układ zdań podający tylko niektóre kryteria stosowalności danego wyrażenia (np. definicja ostensywna), definicją pełną jest zdanie lub układ zdań podający wszystkie kryteria stosowalności danego wyrażenia. 

Ze względu na budowę, definicje można podzielić na: równościowe, równoważnościowe i implikacyjne (nie jest to podział wyczerpujący). Ze względu na stylizację, definicje można podzielić na: definicje w stylizacji słownikowej (definiendum i definiens użyte są w metajęzyku), definicje w stylizacji semantycznej (definiendum użyte jest w metajęzyku, definiens – w języku zwykłym) i definicje w stylizacji przedmiotowej (definiendum i definiens użyte są w zwykłym języku).

źródła niejasności wypowiedzi:

• amfibolia – zła konstrukcja składniowa, która pozwala co najmniej dwojako interpretować wypowiedź
• wieloznaczność, wynikająca z ekwiwokacji – użycia jakiegoś terminu w różnych znaczeniach w tej samej wypowiedzi
• logomachia – wojna na słowa – każda ze stron używa jakiegoś terminu w innym znaczeniu; częstym chwytem retorycznym w tym przypadku jest redefinicja – stworzenie definicji odpowiadającej poglądowi strony redefiniującej
• niedopowiedzenia kwalifikacji (w definicjach) i kwantyfikacji (przy użyciu kwantyfikatorów)
• wypowiedzi zawierające terminy nieostre – umiemy wskazać przedmioty podpadające pod dany termin, nie podpadające podeń i takie, o których nie jesteśmy w stanie stwierdzić, czy podpadają pod ten termin, czy też nie
• wypowiedzi zawierające terminy niejasne – potrafimy przynajmniej podać definicję sprawozdawczą
• wypowiedzi zawierające terminy mętne – nie mamy nawet cząstkowych kryteriów stosowalności wobec tych terminów
• według Poppera nie do przyjęcia są wypowiedzi niewywrotne, nieempiryczne (np. teoria Marksa lub teoria Freuda), wobec których nie jesteśmy w stanie wskazać uniwersum, w którym nie dałoby się ich zastosować. Ich przeciwieństwem są wypowiedzi empiryczne.
• pustosłowie – wygłaszanie prawd analitycznych (często na pierwszy rzut oka niedostrzegalnych)
• fałsze analityczne – zdania wewnętrznie sprzeczne
  

niektórzy filozofowie odmawiają wartości logicznej sądom etycznym:

• emotywiści uważają, że wygłaszając sąd moralny wyraża się emocje lub że wzywa się innych ludzi do czegoś.
• subiektywizm w etyce, zgodnie z którym nie ma obiektywnych wartości moralnych; wygłaszając sąd etyczny, autor wypowiedzi stwierdza swój stan psychiczny.
• David Hume, zwolennik subiektywizmu etycznego twierdził, że istnieje logiczna przepaść pomiędzy faktami i wartościami moralnymi (między „jest” i „powinien”). On także wskazywał na dualizm przekonań i pragnień, a także rozumu i emocji (rozum jest niewolnikiem uczuć).
• zazwyczaj emotywiści i subiektywiści etyczni są neopozytywistami, co wiąże się najczęściej z ateizmem; ateiści XIX wieku twierdzili, że wypowiedzi religijne są fałszywe, ateiści wieku XX twierdzili, że są one bezsensowne.
• tylko jeżeli wygłaszając sąd etyczny stwierdzam jedynie własny stan psychiczny (co do których każdy jest sam sobie autorytetem), skąd wątpliwości moralne? Poza tym sądy moralne można uzasadniać, a uczucia – nie. Skąd spory w etyce, skąd poczucie odkrycia wartości logicznej jakiegoś twierdzenia? Piłka po stronie neopozytywistów.